• Cougar

    EXPERIMENTATION

  • Lions

    ARCHERY

  • Snowalker

    PUBLICATIONS

  • Howling

    LECTURES

  • Sunbathing

    RECONSTRUCTION

Τρίτη, 31 Δεκεμβρίου 2013

Participation in BBC2 "Who were the Greeks", and BBC4 "Ancient Greece: The Greatest show on earth" TV Productions


Association of Historical Studies "KORYVANTES" announces it's participation in the great International BBC productions, whose subject is the Ancent Greek Civilization, and are currently being shown with great success in Britain and the whole world.
Our Associaton presented with great success and in a comprehemsive way the method of war through the hoplite phalanx, impresive sets of swordplay and pankration, as well as the pereparation of the Spartan Black broth.

Παρασκευή, 27 Δεκεμβρίου 2013

" TEACH PROGRESS "


Cronus the father of Zeus had received an omen from Gaea that his offspring would overthrow him so it was important not to realize that Zeus (hidden by his mother in a cave) was alive or the divine baby was in grave danger. In the interior of the cave the Koryvantes made their first invention. They constructed a hanging cradle for the baby.

Cronus was the master of land, sea and sky. Zeus cradle although inside earth was not touching the ground and also did not touch the sea and the sky. In this manner the holy child was well protected from Cronus who ate his own children, to prevent them from toppling him from power. Even more important things followed the first invention of the Koryvantes. 

Τετάρτη, 25 Δεκεμβρίου 2013

" ΠΡΟΟΔΟΝ ΔΙΔΑΣΚΕ "



Ο Κρόνος, ο πατέρας του Διός, είχε πάρει έναν χρησμό  από τη Γαία ότι ένα παιδί του θα του έπαιρνε την εξουσία γι’ αυτό δεν έπρεπε να καταλάβει ότι ο Ζεύς ήταν ζωντανός, (τον ειχε κρύψει η Ρέα σε σπήλαιο της Κρήτης) αλλιώς το θεϊκό μωρό κινδύνευε.



Στο σκηνικό της σπηλιάς οι Κορύβαντες έκαναν την πρώτη τους εφεύρεση. Έφτιαξαν μια κρεμαστή κούνια για το μωρό. Ο Κρόνος ήταν κυρίαρχος σε γη, θάλασσα και ουρανό. Η κούνια του Διός αν και βρισκόταν μέσα στη γη δεν την ακουμπούσε, όπως επίσης δεν ακουμπούσε τη θάλασσα, ούτε τον ουρανό και ήταν κρυμμένη στα έγκατα της γης.

Medieval Swordmanship and Traditional Archery Training in Athens / Greece , 22 December 2013


Ελληνική Παραδοσιακή Τοξοβολία
On Sunday, December 22, 2013, the weekly training session of the Association of Historical Studies "Koryvantes" helded in the area of Athens. In our training place, our Association's members had the opportunity to be trained in the use of the Middle Ages long-sword, under the technical guidance of the swordsmanship instructor Georgios Georgas. Our training session continued with a Traditional Archery training , with shots on middle distance targets.


Δευτέρα, 23 Δεκεμβρίου 2013

Προπόνηση Σπαθασκίας και Παραδοσιακής Τοξοβολίας , 22 Δεκεμβρίου 2013



Την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2013 ,πραγματοποιήθηκε η εβδομαδιαία Προπόνηση του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών "Κορύβαντες" στην Αθήνα . Στο χώρο προπονήσεως μας, μέλη του Συλλόγου μαε είχανε την ευκαιρία να εκπαιδευτούνε στην χρήση του χρήση του μεσσαιωνικου μακρου ξίφους κάτω από την τεχνική καθοδήγηση του εκπαιδευτή σπαθασκίας κου Γεώργιου Γεωργά. Στην συνέχεια πραγματοποίθηκε προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας , με βολές σε στόχους μέσων αποστάσεων.

Κυριακή, 22 Δεκεμβρίου 2013

Συμμετοχή στις Τηλεοπτικές Παραγωγές του ΒΒC TWO : “Who were the Greeks”, & BBC FOUR :" Ancient Greece: The Greatest show on earth "


O Σύλλογος Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ
, ανακοινώνει την συμμετοχή του στις μεγάλες Διεθνείς παραγωγές του BBC, με θέμα τον Πολιτισμό της Αρχαίας Ελλάδος, η οποίες ήδη προβάλλονται με πολύ μεγάλη επιτυχία στην Μεγάλη Βρετανία αλλά και σε ολόκληρο το Κόσμο.


Ο Σύλλογος μας παρουσίασε με μεγάλη επιτυχία και με διεξοδικό τρόπο τον τρόπο πολέμου μέσα απο την Οπλιτική Φάλαγγα , εντυπωσιακές σκηνές Σπαθασκίας και Ένοπλου Παγκρατίου, καθώς και σκηνές προετοιμασίας του Μέλανα Ζωμού. 

Σάββατο, 14 Δεκεμβρίου 2013

"Βιολογικός Πόλεμος και Βιοτρομοκρατία" . Νέο Βιβλίο του Δρ Μανούσου Καμπούρη

"ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ"
Εκδόσεις ΕΜΒΙΑ, Τμήμα Φαρμακευτικής, Πανεπιστήμιο Πάτρας
Δρ Μανούσος Καμπούρης, Βιολόγος

Απαγορευμένος από διεθνής συνθήκες ο Βιολογικός Πόλεμος, αναγνωρίζεται ως μείζονος απειλή για την ασφάλεια. Παρουσιάζεται στη δημόσια σκηνή, είτε ως προπαγάνδα για ύπαρξη οπλοστασίου μαζικής καταστροφής ενοχλητικών κρατών, είτε με τη μορφή της Βιοτρομοκρατίας. 
Ο Δρ Μανούσος Καμπούρης (Μέλος του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ), μέσα από την Ακαδημαϊκή του Έρευνα, αλλά και με εμπειρία από την θέση ευθύνης του Υπουργείου Δημοσίας Τάξης που υπηρέτησε κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας 2004, παραθέτει με πολύ ουσιαστικό και περιεκτικό τρόπο την Θεωρία, τις προοπτικές εξέλιξης και την μεθοδολογία αντιμετώπισης των συμμετρικών ή ασύμμετρων επιχειρήσεων Βιολογικού Πολέμου / Βιοτρομοκρατίας. 

Τετάρτη, 11 Δεκεμβρίου 2013

New article featuring Association "KORYVANTES" on "ANCIENT WARFARE MAGAZINE", December 2013, (VOL VIΙ issue 5)


Association of Historical Studies "Koryvantes" , is once 
more pleased to announce a new article presenting our reconstructions, in the well-known "ANCIENT WARFARE MAGAZINE" , December 2013,(VOL VIΙ issue 5). 

The relatively unknown improvised cavalry of Xenophon’s ten thousand is presented though the article of our Association’s Authenticity Officer Mr. Stefanos Skarmintzos dealing with the reconstruction of a Greek cavalry trooper.

The article is adorned with high quality pictures of restored warriors of the period. Great efforts were made to use authentic tools and materials wherever possible for this reconstruction as for example the leather cuirass (spolas). The complete equipment was repeatedly tested for functionality and usability before photographed in the studio of Mr. A. Smaragdis.

Δημοσίευση Νέας Μελέτης στο Περιοδικό "ANCIENT WARFARE MAGAZINE", Τεύχος Δεκεμβρίου 2013 , (VOL VIΙ issue 5)




Ο Σύλλογός Ιστορικών Μελετών "ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ" βρίσκεται εκ νέου στην ιδιαίτερα ευχάριστη θέση να ανακοινώσει την δημοσίευση της Μελέτης του στο γνωστό Περιοδικό "ANCIENT WARFARE MAGAZINE" Τεύχος Δεκεμβρίου 2013 , (VOL VIΙ issue 5). 

Μέσα απο το άρθρο του Επιστημονικού Συμβούλου του Συλλόγου μας Κου Στέφανου Σκαρμίντζου επιχειρείται μια καινοτόμα προσέγγιση στο γενικά άγνωστο αυτοσχέδιο ιππικό που δημιούργησαν οι «ΜΥΡΙΟΙ» για ν’ αντιμετωπίσουν τους Πέρσες ακροβολιστές. 

Το άρθρο κοσμείται με υψηλής ιστορικής ακρίβειας φωτογραφίες αποκατεστημένων πολεμιστών της περιόδου απο το Σύλλογό μας. Χρησιμοποιήθηκαν υλικά, εργαλεία και μέθοδοι κατασκευής της εποχής, για την παραγωγή τμημάτων οπλισμού όπως π.χ. η σπολάδα και το ζώμα, ενώ ο συνολικός εξοπλισμός δοκιμάστηκε κατ' επανάληψη για την λειτουργικότητα και την ευχρηστία του πριν φωτογραφηθεί στο στούντιο του κυρίου Α. Σμαραγδή.



Δευτέρα, 9 Δεκεμβρίου 2013

Traditional Archery Training , Athens, December 8 2013

On Sunday, December 8 2013, our Association's Archers held their weekly Traditional Archery Training in our training place in Athens.

Παραδοσιακή Τοξοβολία ,Αθήνα, 8 Δεκεμβρίου 2013


Την Κυριακή 8 Δεκεμβρίου 2013, πραγματοποιήθηκε η εβδομαδιαία προπόνηση των τοξοτών του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ στο χώρο προπονήσεώς μας στην Αθήνα.

The "KORYVANTES" in the land of the Thessalian Horses





Our Association’s authenticity officer, Mr.Stefanos Skarmintzos went to Volos in Thessaly after the kind invitation of the President of the local Reservist Officers Association. Mr. Emmanuel Pavlis. 

Mr. Skarmintzos gave an interview in the Local Church Radio-station, informing the local audience about the activities of the “KORYVANTES” Living History Association in Greece and abroad and our publications in various international scientific journals.

Παρασκευή, 6 Δεκεμβρίου 2013

Οι "ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ" στην γή των Θεσσαλικών ίππων





Ο επιστημονικός σύμβουλος του Συλλόγου μας Κος Στέφανος Σκαρμίντζος βρέθηκε στο Βόλο φιλοξενούμενος της Ένωσης Εφέδρων Αξιωματικών Μαγνησίας, κατόπιν ευγενικής πρόσκλησης του Προέδρου της Ένωσης Κου Εμμανουήλ Παυλή. Ο Κος Σκαρμίντζος έδωσε συνέντευξη στο Ραδιοσταθμό της τοπικής Μητροπόλεως με θέμα την εθελοντική προσφορά των μελών του Συλλόγου μας στην προσπάθεια διατήρησης της Εθνικής μας Κληρονομιάς και Παράδοσης. Χάρις στο βήμα που μας παραχώρησαν οι ευγενικοί Θεσσαλοί μπορέσαμε να παρουσιάσουμε στο κοινό που μας άκουσε τις δραστηριότητες των "Κορυβάντων" στην Ελλάδα και το εξωτερικό πάνω στην Πειραματική Αρχαιολογία αλλά και τις δημοσιεύσεις μας σε έγκυρα επιστημονικά έντυπα.

Τρίτη, 3 Δεκεμβρίου 2013

Traditional Archery Training in Athens , December 1st 2013


On Sunday, December 1st 2013, our Association's Archers held their weekly Traditional Archery Training in our training place in Athens.


Προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας στην Αθήνα , 1η Δεκεμβρίου 2013




Την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου 2013, πραγματοποιήθηκε η εβδομαδιαία προπόνηση των τοξοτών του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ στο χώρο προπονήσεώς μας στην Αθήνα.


Τετάρτη, 27 Νοεμβρίου 2013

La société française ARMAE article sur l’Association d’histoire vivante "Koryvantes"




L’Association d’histoire vivante " Koryvantes " tient à remercier la société française ARMAE, un des plus grands fournisseurs de reproductions d'armes et d'armures historiques dans le monde, pour son article étendu et élogieux sur le travail et les activités de notre Association.

La société ARMAE, basée à Lyon, avec plus de dix ans d'expérience dans le domaine des équipements de reconstitution historique , favorise des copies de haute qualité des armes et de l'équipement de la Grèce antique , de l’Empire Romaine , de Moyen-âge et de la Renaissance , sous la direction technique d'archéologues et consultants historiques.


Κυριακή, 24 Νοεμβρίου 2013

"ARMAE" Organisation article on Association of Historical Studies "KORYVANTES"


The Association of Historical Studies "Koryvantes"  would like to thank the French company Armae, one of the largest worldwide companies supplying re-enactors, for extensive complimentary article on the activities and work of our Association.

The "ARMAE", based in Lyons, with over ten years experience in the field of equipment of historical re-enactment, promotes high quality copies of ancient Greek, Roman, Renaissance, Medieval weapons and equipment, under the technical guidance of archaeologists and historical consultants.

Σάββατο, 23 Νοεμβρίου 2013

Αφιέρωμα του Γαλλικού Οργανισμού Ιστορικού Οπλισμού "ARMAE" ,στον Σύλλογο ΙστορΙκών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ



Ο Σύλλογος Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ , θα ήθελε να ευχαριστήσει την Γαλλική Εταιρεία ARMAE,μια από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως εταιρείες πώλησης Ιστορικού Οπλισμού, για την εκτενές τιμητικό αφιέρωμα στο έργο και τις δράσεις του Συλλόγου.

H "ARMAE" με έδρα την Λυόν ,και δεκαετή διακεκριμένη δράση και εμπειρία στο χώρο του εξοπλισμού της Ιστορικής αναβίωσης , συνεργαζόμενη με μεγάλες γνωστές τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές, προωθεί υψηλής ποιότητας πιστά αντίγραφα αρχαίου Ελληνικού , Ρωμαϊκού,  Μεσαιωνικού, Αναγεννησιακού οπλισμού, κάτω από την τεχνική καθοδήγηση αρχαιολόγων και ιστορικών Συμβούλων.


Hellenic Arrow. The Arrow of Apollo - Myth or Reality ? First reconstruction.



Article by Aristodemos Nikiteas, member of Association of Historical Studies "Koryvantes"


Hellenic arrow: 32" long, arrow weight 685 grains, barbed bronze arrowhead 187 grains, 4 x 4"   hand-cut natural goose feathers, bone swift tailed nock. FOC 10%. Modern Boyton pine shaft  11/32, 60# spine.


Πέμπτη, 21 Νοεμβρίου 2013

Traditional Archery training in Kiev / Ukraine, October 13 2013


Members of our Association's team at the International Traditional Archery Festival "The Arrow of Ancient Kiev", on 4-6 October 2013, after the invitation of the organizers Yuryi Trofimov and Vladimir Kireev participated on Sunday 13 October 2013, in a private Traditional Archery training seesion, in an open traing ground outside the Kiev. Our archers had the opportunity to train with some of the best Ukrainian Traditional archers in various types of bows, gaining thus valuable technical experience and knowledge of training organization from one of the most prominent archery groups of Ukraine.

Δευτέρα, 18 Νοεμβρίου 2013

Custom barrel shaped made primitive arrow . A personal understanding




Article by Aristodemos Nikiteas, member of Association of Historical Studies "Koryvantes"



   “You ask what is a proper limit to a person’s wealth? First, having what is essential and second, having what is enough."
                                                                           Seneca, Letters to Lucilius,2


Προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας στο Κίεβο/Ουκρανία, 13 Οκτωβρίου 2013


Μέλη της αποστολής του Συλλόγου μας στο Διεθνές Φεστιβάλ Παραδοσιακής Τοξοβολίας "The Arrow of Ancient Kiev"4-6 Οκτώβριου 2013 ,κατόπιν προσκλήσεως των διοργανωτών Yuryi Trofimov και Vladimir Kireev συμμετείχαν την Κυριακή 13 Οκτωβρίου 2013, σε μια ιδιωτική προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας , σε ενα ανοιχτό χώρο προπόνησης έξω απο το Κίεβο. Οι τοξότες μας είχανε την ευκαιρία να προπονηθούνε με μερικούς απο τους καλύτερους τοξότες της Ουκρανίας σε διάφορους τύπους τόξων, αποκτώντας ετσι πολύτιμες τεχνικές εμπειρίες αλλα και γνώση της προπονητικής οργάνωσης μιας εκ των πιο διακεκριμένων ομάδων της Ουκρανίας.


Δευτέρα, 11 Νοεμβρίου 2013

Προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας στην Θεσσαλονίκη , Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2013




Παραδοσιακή Τοξοβολία
Στον ανοιχτό χώρο προπονήσεώς μας στης Θεσσαλονίκη, το Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2013, μέλη του Συλλόγου μας, πραγματοποίησαν την εβδομαδιαία προπόνησή τους στην Παραδοσιακή Τοξοβολία.




November 10, 2013 , Traditional Archery Training in Athens


On Sunday, November 10, 2013, members of our Association  , in our training place in the area of Athens held a  ​​Training session in Traditional Archery. Our Archers practiced also in the movements of ancient archers , through Commands, testing their mobility according to the Hoplite Phallanx.

Προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας στην Αθήνα, Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2013



Την Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2013, μέλη του Συλλόγου μας, στο χώρο προπονήσεως μας στην περιοχή της Αθήνας πραγματοποίησαν προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας , δοκιμάζοντας παράλληλα παραγγέλματα κίνησης των τοξοτών σε σχέση με την οπλιτική Φάλαγγα.

KORYVANTES participation in the International Festival “The Arrow of Ancient Kiev” 4-6 October 2013, Kiev Ukraine


The “KORYVANTES” Association of Historical Studies, by accepting the kind invitation of the Ukrainian Traditional Archery Federation, participated successfully with a 4-member team in the International Traditional Archery Festival named “The Arrow of Ancient Kiev” on 4th to 6th October 2013. The event took place in the reconstructed Medieval Living History Castle “The Kievan Rus Park” in the vicinity of Kiev, 34 km from the city.
The Kievan Rus Park” was created with aim to reconstruct a Slavonic fortified settlement (Kremlin) of the period between the 5th to 8th centuries A.D. with respect to historical authenticity. The general atmosphere reminds you of medieval Russia.


Παρασκευή, 8 Νοεμβρίου 2013

Traditional Archery Training in Thessaloniki , November 2, 2013


On Saturday, November 2, 2013, members of Association Koryvantes  from Northern Greece, held a Traditional Archery training in an open space in the area of Thessaloniki. Our Archers tried shots on close range targets, while tasting series of reconstructed arrows with arrow-heads made of obsidian.

Τρίτη, 5 Νοεμβρίου 2013

Προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας στην Θεσσαλονίκη, 2 Νοεμβρίου 2013


Το Σάββατο 2 Νοεμβρίου 2013 , μέλη του Συλλόγου μας απο την  Βόρεια Ελλάδα, πραγματοποίησαν προπόνηση Παραδοσιακής Τοξοβολίας σε ανοιχτό χώρο προπόνησης στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Οι τοξότες μας δοκίμασαν βολές σε στόχους κοντινών αποστάσεων, δοκιμάζοντας παράλληλα σειρά ανακατασκευασμένων βελών με αιχμές απο οψιδιανό.







Δευτέρα, 4 Νοεμβρίου 2013

Οι ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ στους Διεθνείς Αγώνες Παραδοσιακής Τοξοβολίας "The Arrow of Ancient Kiev", Κίεβο - Ουκρανία, 4-6 Οκτωβρίου 2013


O Σύλλογος Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ , αποδεχόμενος με τιμή την ευγενή πρόσκληση της Ουκρανικής Ομοσπονδίας Παραδοσιακής Τοξοβολίας συμμετείχε με μεγάλη επιτυχία , με μια τετραμελή αποστολή, στο μεγάλο Διεθνές Φεστιβάλ Παραδοσιακής Τοξοβολίας «The Arrow of the Ancient Kiev» στις 4-6 Οκτώβριου 2013. Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στο «The Kievan Rus Park» ,στην τοποθεσία Oblast 34 χλμ από το Κίεβο.

Περιοδικό " ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ", Τεύχος Νοεμβρίου 2013


Αγαπητοί φίλοι. Στο νέο τεύχος του Περιοδικού "Στρατιωτική Ιστορία", (τεύχος 202 - Νοέμβριος 2013) , και στο τμήμα των ειδήσεων του περιοδικού, θα βρείτε την εκτενή αναδημοσίευση της επιτυχούς συμμετοχής του Συλλόγου μας στους Διεθνείς διαγωνισμούς Παραδοσιακής Τοξοβολίας της Κωνσταντινουπόλεως και Αμάσειας του Πόντου (Ιούνιος 2013).

Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2013

Ο Οπλίτης - Τοξότης από το μνημείο των Νηρηίδων. Μιά ερμηνευτική προσέγγιση.


Η χρήση μικρής ασπίδας από τους τοξότες στην μάχη, ήταν κάτι το οποίο έχει αποτυπωθεί σε πληθώρα αγγείων (1). Ψιλοί όσο και πιο βαριά οπλισμένοι πολεμιστές , χρησιμοποιούσαν για προστασία μικρές ασπίδες προσαρμοσμένες στο χέρι το οποίο έφερε το τόξο . Την χρήση της μικρής ασπίδας υπαγόρευσε η ανάγκη για μια στοιχειώδη προστασία η οποία δεν προσθέτει ένα υπερβολικό βάρος στο χέρι του τοξότη. Παράλληλα του δίνει το πλεονέκτημα της ευελιξίας και την υϊοθέτηση ενός τρόπου πολέμου που απαιτεί συνεχή κίνηση και πολλές βολές, ενώ του επιτρέπει να συγκρουστεί σώμα με σώμα με τους ελαφρά οπλισμένους  μαχητές του εχθρού.

Κατα την επίσκεψη μου στο Βρετανικό Μουσείο τον Μάρτιο του 2013, παρατηρώντας το λεγόμενο “Μνημείο των Νηρηίδων “ (2),  πρόσεξα μια σημαντική λεπτομέρεια.  Ανάμεσα στις διάφορες  απεικονίσεις πολεμιστών τις οποίες αποτελούσαν ιππείς, τοξότες, οπλίτες, ξεχωρίζει μια μορφή η οποία έχει έναν ασυνήθιστο συνδυασμό οπλισμού. Ένας τοξότης ο οποίος φέρει μια μεγάλη οπλιτική ασπίδα (3). Αυτό το οποίο κάνει ιδιαίτερη την συγκεκριμένη ανάγλυφη αναπαράσταση του τοξότη , είναι ο συνδυασμός ενός όπλου το οποίο απαιτεί ευκινησία (τόξο) και μιας μεγάλου μεγέθους ασπίδας, η οποία φαινομενικά θα δυσκόλευε τις κινήσεις του πολεμιστή και θεωρείται κατα κύριο λόγο εξοπλισμός βαρέως πεζικού. Αποτελεί λοιπόν μια μοναδική απεικόνιση  μιας και είναι η μοναδική φορά κατά την οποία η μεγάλη οπλιτική ασπίδα συνδυάζεται εμφανώς και  λειτουργικά με ένα τόξο.

Ο “Οπλίτης-Τοξότης” απο το Μνημείο των Νηρηίδων στο Βρετανικό Μουσείο. Φωτογραφία: Μπάκας Σπύρος


Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ “ΟΠΛΙΤΗ-ΤΟΞΟΤΗ”

Ο εξεταζόμενος πολεμιστής  φέρει ανοιχτό κράνος “αττικού” τύπου με λοφίο, φέρει το τόξο στο αριστερό χέρι ενώ τεντώνει την χορδή με το δεξί, στο ύψος μπροστά από το πρόσωπό του . Η ασπίδα του δεν διακρίνεται να έχει κάποιο επίσημο, ενώ διαθέτει και ένα προστατευτικό παραπέτασμα στο κάτω μέρος της για την εκτροπή βλημάτων τόξου η σφενδόνης. Η ασπίδα του προφανώς θα έχει προσαρμοστεί στον κορμό του με την χρήση μιας τελαμώνας. Η  ασπίδα τον βοηθάει να προστατέψει  το μεγαλύτερο μέρος του σώματός του , καλύπτοντας αποτελεσματικά τον τοξότη από τον λαιμό μέχρι το ύψος της γάμπας. Απο τη στάση του σώματος του μάλλον κάμπτει ελαφρώς  τα γόνατα για να μπορέσει να καλυφθεί πιο αποτελεσματικά πίσω από την ασπίδα.

Η συγκεκριμένη σκηνή  αποτελεί μέρος ενός συμπλέγματος ανάγλυφων απεικονίσεων οι οποίες αναπαριστούν μια εκτεταμένη  πολιορκία και πεζομαχία  , με εμπλοκή οπλιτών, ελαφρών τοξοτών, και ιππέων. Το μεγαλύτερο μέρος των οπλιτών φέρουν ανοιχτά κράνη και λινοθώρακες, γεγονός που μας δίνει το δικαίωμα να υποπτευθούμε ότι και ο εξεταζόμενος πολεμιστής πιθανώς  φοράει και αυτός λινοθώρακα. Στις μετόπες του μνημείου διακρίνονται παράλληλα και  τέσσερις επιπλέον τύποι τοξοτών. Στην πρώτη περίπτωση (4) (εικόνα), η παρουσία δύο τοξοτών οι οποίοι στοχεύουν γονυπετώς υπο μεγάλη γωνία ψηλά στα τείχη, φέρουν κυλινδρικές φαρέτρες στην πλάτη, ανοιχτά κράνη,  ενώ ο ένας από αυτούς φοράει λινοθώρακα. Στην δεύτερη περίπτωση (5) (εικόνα) συναντάμε ενα τοξότη,  ο οποίος φοράει έναν απλό χιτώνα, φέρει κράνος με λοφίο και πολεμάει πλάϊ με έναν οπλίτη, θυμίζοντάς μας έντονα την τακτική της “ένταξης” ή “παρένταξης” κατά την οποία άντρες με εκηβόλα όπλα ενσωματώνονται στο σώμα μάχης για να πλαισιώσουν τους οπλίτες (6). Στην τρίτη περίπτωση (εικονα)  ένας τοξότης ο οποίος φέρει μακρύ χιτώνα (ενδεικτικό Ασιατικής η θρακικής επιρροής (7) ), χωρίς κράνος και τοξεύει έναν οπλίτη ως απεικόνιση μιας μονομαχίας.  Στην τέταρτη περίπτωση (εικονα) δύο τοξότες με μακριούς  χιτώνες μάχονται δίπλα σε οπλίτες σε μια σκηνή πολιορκίας (8).Η έντονη παρουσία τοξοτών στο μνημείο δεν μπορεί να θεωρηθεί ξέχωρη από τις ιδιαίτερες πολεμικές παραδόσεις της περιοχής. H τοξευτική παράδοση στην Λυκία είναι έντονη ήδη απο την εποχή του Χαλκού, ενώ ο Απόλλωνας ως Θεός –τοξότης λατρεύεται ως “Λύκιος” (9) και κατά μια παράδοση εχει τις ρίζες του στην Λυκία (10).


Απεικόνιση “Οπλίτη-Τοξότη” από το Μουσείο της Μπολόνια (500-450 π.Χ) , ο οποίος προετοιμάζεται για μάχη. Φέρει "Χαλκιδικού" τύπου κράνος, χιτώνα ενώ διακρίνεται να περνάει την χορδή στο “σκυθικού" τύπου τόξο του. Δίπλα του διακρίνονται η μεγάλη ασπίδα “οπλιτικού" τύπου και οι περικνημίδες του.


H ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

      Η σπάνια αυτή απεικόνιση και ο ιδιόμορφος τρόπος πολέμου του εξεταζόμενου πολεμιστή, υπαγόρευσε πρώτα την έρευνα της λειτουργικότητας  του σε πρακτικό επίπεδο. Το καλοκαίρι του 2013, έγιναν μια σειρά δοκιμές από τον Σύλλογο Ιστορικών Μελετών Κορύβαντες, στην αποκωδικοποίηση σε πρώτο βαθμό του τρόπου προσαρμογής της ασπίδας στον κορμό του κατόχου. Δοκιμάστηκε τόσο η περίπτωση της μονής προσαρμογής με ανεξάρτητο τελαμώνα (διαμετρική  κατά το κοίλον της ασπίδας πρόσδεση τελαμώνα, (Εικόνα 1) , όσο και η προσαρμογή με ανεξάρτητο τελαμώνα κατά τα πρότυπα των μεγάλων ασπίδων της εποχής του χαλκού (11), ο οποίος διέρχεται  από το κάτω αριστερό μέρος του θώρακα  στο πάνω μέρος της αριστερής ωμοπλάτης, (Εικόνα 2). Οι δοκιμές μας απέδειξαν ότι και οι δύο τεχνικές πρόσδεσης μπορούνε με επιτυχία να υποστηρίξουν βολές ενός “σκυθικού τύπου τόξου. Πιο συγκεκριμένα  η δεύτερη διαδικασία προσαρμογής της ασπίδας , απέδειξε ότι είναι ίσως πιο λειτουργική , μιας και δίνει την δυνατότητα στον πολεμιστή να αποδεσμεύεται εύκολα από τον τελαμώνα , ενώ παράλληλα του προσφέρει μεγαλύτερη  ελευθερία κινήσεως του κορμού και των άκρων.

      Mία τρίτη τεχνική πρόσδεσης της ασπίδας (Εικόνα 3) την οποία συναντάμε αποκλειστικά σε απεικονίσεις τοξοτών οι οποίοι τοξεύουν με μικρές ασπίδες (12), και η οποία υπαγορεύει το πέρασμα του χεριού που φέρει το τόξο μέσα απο τους εσωτερικούς ιμάντες της ασπίδας, θα πρέπει να απορριφθεί. Αν και έχει σαν πλεονέκτημα την  γρήγορη αλλαγή χρήσης της ασπίδας , εντούτοις το μεγάλο βάρος της  οπλιτικής ασπίδας εμποδίζει την συνεχή τόξευση. Μετά απο μερικές  μόνο τοξεύσεις το χέρι που φέρει το τόξο νιώθει πολύ πίεση και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την σοβαρή αποσταθεροποίηση των βολών.



Εικόνα 1 : Ανάγλυφη αναπαράσταση σε τερακόττα, δύο οπλιτών σε πορεία, από το μουσείο του Λούβρου (600-550 π.Χ). Παρατηρήστε στον αριστερό οπλίτη , την χρησιμοποίηση ανεξάρτητου τελαμώνα για την προσαρμογή της ασπίδας στην πλάτη. Αυτό του δίνει την δυνατότητα της χρησιμοποίησης και των δύο χεριών του (κέρας- δόρυ).




Eικόνα 2: Λεπτομέρεια από το περίφημο Μυκηναϊκό εγχειρίδιο του 16ου αιώνα π.Χ, το οποίο φιλοξενείται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών και  το οποίο απεικονίζει κυνήγι λιονταριού. Παρατηρήστε τον πρώτο και τρίτο πολεμιστή οι οποίοι έχουν  προσαρμόσει στο σώμα τους μια μεγάλη  οκτώσχημη και πυργόσχημη ασπίδα αντίστοιχα. Χρησιμοποιείται τελαμώνας ο οποίος περνάει από την αριστερή πλευρά του θώρακα στην αριστερή ωμοπλάτη δίνοντας στον κάτοχό της μεγάλη δυνατότητα ευκινησίας και χρησιμοποίησης και των δύο χεριών του στην μάχη. Μια απλή τεχνική προσαρμογής της ασπίδας στον κορμό η οποία πιθανώς χρησιμοποιήθηκε και στην περίπτωση του “Οπλίτη-Τοξότη” του μνημείου των Νηρηίδων.




Εικόνα 3: Απεικόνιση πιθανώς Σκύθη τοξότη οποίος φέρει μικρή ασπίδα ,περνώντας το χέρι που φέρει το τόξο μέσα απο τους εσωτερικούς ιμάντες της ασπίδας. Αν και η συγκεκριμένη τεχνική είναι αποτελεσματική σε μικρές και ελαφριές ασπίδες, εντούτοις δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλες ασπίδες “οπλιτικού" τύπου.Το αγγείο είναι της Κλασσικής περιόδου και εκτίθεται στο “Basel Museum of Ancient Art and Ludwig Collection”.

H πειραματική δοκιμή της λειτουργικότητας του τρόπου μάχης του “οπλίτη-τοξότη” του μνημείου των Νηρηίδων συνεχίστηκε αυτή  την φορά σε ένα ακόμα πιο εξελιγμένο πειραματικό επίπεδο. Κατά την διάρκεια του Διεθνούς φεστιβάλ Παραδοσιακής Τοξοβολίας “Biga 2013” στην Τουρκία , επιχειρήθηκε από μέλη του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ  μια εμπειρική προσέγγιση στη κατανόηση της φύσης του πολεμιστή.  Εξετάστηκε τόσο η δυνατότητα τόξευσης σε υψηλή ένταση , όσο και η παράλληλη δυνατότητα αντοχής στην διαρκή διήμερη προσαρμογή της ασπίδας στο κορμό. Στη προσπάθεια πειραματικής ανασύνθεσης του οπλισμού και του συνδυασμού χρήσης του κατά την τόξευση χρησιμοποιήθηκε ένας  ανακατασκευασμένος λινοθώρακας “βαρέως τύπου”, με μπρούτζινες φολίδες και μεταλλικά πλακίδια, συνολικού βάρους 12 κιλών. Χρησιμοποιήθηκε παράλληλα μια ανακατασκευασμένη ξύλινη ασπίδα “οπλιτικού" τύπου , βάρους 7,5 κιλών,  διαμέτρου 85 εκατοστών,με μπρούτζινο πόρπακα , δερμάτινο τελαμώνα και εσωτερικούς ιμάντες φτιαγμένους απο λινό. Το τόξο που επιλέχθηκε είναι ένα ανακατασκευασμένο laminate τόξο "σκυθικού" τύπου,μεγάλου μεγέθους, προσομοιάζοντας έτσι σε ένα ποσοστό τις τοξευτικές δυνατότητες όσο και το μέγεθος ενός αντίστοιχου της εποχής του. Η βολές πραγματοποιήθηκαν τόσο με την προσαρμογή ενός χάλκινου κορινθιακού κράνους σε θέση πλήρους φύλαξης, όσο και με την προσαρμογή του σε θέση “ανάπαυσης” στην κορυφή του κεφαλιού.

       Τα συμπεράσματα του πειράματος ήταν άκρως εντυπωσιακά. Η προσαρμογή της ασπίδας στον κορμό, δεν εμπόδισε καθόλου τον τοξότη να ρίξει πάνω από 120 βέλη, σε συνθήκες αγωνιστικής έντασης, μέσα σε διάστημα δύο ημερών. Η σωστά ζυγισμένη τοποθέτηση της ασπίδας μάλιστα, έδινε στον τοξότη μεγαλύτερη ευστάθεια και πιό σταθερή βάση, για την πραγματοποίηση ακόμα  πιο επιτυχημένων βολών.Ο τελαμώνας προσαρμόστηκε κατά τα πρότυπα της "Eικόνας A" (διαμετρική  κατά το κοίλον της ασπίδας πρόσδεση τελαμώνα) , με ένα ανεξάρτητο σύστημα προσαρμογής σε ομφαλούς από χαλκό καρφωμένους στην ασπίδα. Η αποδέσμευση και ανάρτηση της ασπίδας δεν ήταν δύσκολη και πραγματοποιήθηκε ακόμα και από τον ίδιο τον τοξότη, ενώ η ελαφριά κλίση της ασπίδας του παρείχε προστασία τόσο στην πλάγια όσο και στην  πίσω πλευρά. Τέλος ,η  ασπίδα και ο λινοθώρακας δεν εμπόδισαν καθόλου τον τοξότη να δοκιμάσει επιτυχώς βολές σε ημιγονυπετή στάση αλλά και σε στάσεις με κεκλιμένο κορμό έπειτα από ελαφρό βάδην.

Πειραματική δοκιμή της χρήσης Οπλιτικής ασπίδας κατα την διάρκεια τόξευσης απο μέλος του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ, συμμετέχοντας στον διεθνή διαγωνισμό Παραδοσιακής Τοξοβολίας «BIGA 2013”,στην Τουρκία. Η εικονιζόμενη χρησιμοποίηση του "Κορινθιακού" τυπου κράνους σε θέση πλήρης φύλαξης αν και είναι ίσως αδόκιμη, έγινε για ερευνητικούς λόγους.


Πειραματική δοκιμή της χρήσης Οπλιτικής ασπίδας κατα την διάρκεια τόξευσης απο μέλος του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ, συμμετέχοντας στον διεθνή διαγωνισμό Παραδοσιακής Τοξοβολίας «BIGA 2013”,στην Τουρκία. Παρατηρήστε την χαρακτηριστική ελευθερία κινήσεως των άνω άκρων κατα την τόξευση, και την τοποθέτηση του "Κορινθιακού" τυπου κράνους σε θέση"ανάπαυσης" στην κορυφή του κεφαλιού για βελτίωση του οπτικού πεδίου.


H ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η ερμηνευτική προσέγγιση του συγκεκριμένου πολεμιστή δεν είναι εύκολη. Τα δείγματα για αντίστοιχες απεικονίσεις πολεμιστών είναι περιορισμένα, αλλά αρκετά για να μας αποκαλύψουν ότι ο "Οπλίτης-Τοξότης" του μνημείου των Νηρηίδων δεν αποτελεί απλά μια αυθαίρετη καλλιτεχνική απεικόνιση.   Σε κάθε περίπτωση συγκεκριμένα ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα, σε συνδυασμό με σύγχρονες πειραματικές προσεγγίσεις στον τρόπο πολέμου των πολεμιστών της περιόδου μπορούνε να μας δώσουν πολύτιμα στοιχεία στην προσπάθεια μας να ερμηνεύσουμε τον μυστηριώδη αυτό πολεμιστή. Γιατί ο εξεταζόμενος πολεμιστής είναι βαρύτερα οπλισμένος απο τους υπόλοιπους  χειριστές εκηβόλων όπλων που απεικονίζονται στο Μνημείο ; Γιατί στηρίζεται περισσότερο στη Θωράκιση του και όχι στην ευκινησία του;  Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε τέσσερις κύριες υποθέσεις για την ιδιότητα του “Οπλίτη-Τοξότη” του Μνημείου των Νηρηίδων:

          Α) Η διαφοροποίηση του από τους άλλους τοξότες του μνημείου, και η εμβληματική κατοχή βαρέως οπλισμού ίσως τον καθιστά αξιωματικό των τοξοτών. Μπορεί ίσως να φέρει το βαθμό του τόξαρχου (η τοξάρχη). Ο τόξαρχος είναι ένας διακριτικός  τίτλος ενός διοικητή/αξιωματικού των  τοξοτών ο οποίος εμφανίζεται τόσο από τον Θουκυδίδη στη σύγκρουση Αθηναίων-Αιτωλών (13) , όσο και στον Φλάβιο Αρριανό , ο οποίος περιγράφει την σύγκρουση Μακεδόνων-Θηβαίων (14) .  Ο αξιωματικός πρέπει να επιβλέπει και να καθοδηγεί τους άντρες του άρα θα πρέπει να μένει ακίνητος πιο πολύ χρόνο και κατ’ επέκταση άμεσα εκτεθειμένος στις βολές των αντιπάλων. Ο βαρύς του οπλισμός του επομένως δικαιολογείται λόγω της πρακτικής του ανάγκης να έχει το ρόλο της διεύθυνσης των επιχειρήσεων του σώματος των τοξοτών και της ασφαλής προστασίας του ιδίου από τις μαζικές βολές των αντιπάλων που θα τον στοχοποιούσαν.

         Β) Ο ασυνήθιστος συνδυασμός οπλισμού του πολεμιστή, ίσως υποδεικνύει την ύπαρξη ενός ταχυκίνητου ειδικά εξοπλισμένου τμήματος οπλιτών , το οποίο άλλαζε ρόλους ανάλογα με τις περιστάσεις της μάχης, θυμίζοντας πολύ την ευελιξία των ειδικών δυνάμεων της σύγχρονης εποχής. Η ύπαρξη της βαριάς οπλιτικής ασπίδας μπορεί να χρησιμεύει στην κατά περίσταση πλαισίωση του ως οπλίτης στις γραμμές της φάλαγγας (πίσω γραμμές), ενώ το τόξο επιστρατεύεται όταν οι συνθήκες μάχης απαιτούν να πολεμήσει ως εκηβόλος πολεμιστής πλαγίως και μπροστά από την Φάλαγγα. Μας θυμίζει τον διπλό ρόλο που είχαν αντίστοιχοι Έλληνες πολεμιστές ήδη από την ύστερη εποχή του Χαλκού.  Πιο συγκεκριμένα στην Ιλιάδα του Ομήρου, ο καλύτερος τοξότης των Αχαιών, ο Τεύκρος πολεμάει σαν βαρύ πεζικό μέσα στην φάλαγγα με δόρυ και ασπίδα (15), ενώ όταν οι ανάγκες το απαιτούνε χρησιμοποιεί με αποτελεσματικότητα το τόξο του το οποίο κουβαλάει ο Πανδίωνας (16). Μας θυμίζει έντονα επίσης τις ενδείξεις για την πολύπλευρη λειτουργία του σώματος των εξοπλισμένων Σπαρτιατών τοξοτών που δημιουργήθηκε μετά την οδυνηρή ήττα στην Σφακτηρία (17).  Αν και προγενέστερη της μάχης της Σφακτηρίας, η απεικόνιση ενός τέτοιου Σπαρτιάτη τοξότη από το Βρετανικό Μουσείο, ο οποίος φέρει οπλιτική ασπίδα από την Μόρα των Γερονθρών , ενισχύει αυτή την υπόθεση (18).

         Τέλος, η διπλή του ιδιότητα (οπλίτης /τοξότης) ,ανάλογα με τις ανάγκες της μάχης,  θα μπορούσε να αποτελεί σκόπιμη υιοθέτηση ενός ασύμβατου τρόπου πολέμου για να μπερδέψει ενσυνείδητα τον αντίπαλο. Ένας πολεμιστής ο οποίος  αλλάζει ρόλους κατά την διάρκεια της μάχης προκαλεί σύγχυση στους εχθρούς οι οποίοι δεν μπορούνε να προσδιορίσουν την ιδιότητά του , και επομένως είναι δύσκολο να τον αντιμετωπίσουν.  Η συγκάλυψη της πραγματικής του ταυτότητας και το στοιχείο του αιφνιδιασμού του αντιπάλου , αποτελούνε στοιχεία τα οποία υπο συνθήκες λειτουργούν υπέρ του.


Απεικόνιση “Οπλίτη-Τοξότη” (475-425 π.Χ) απο το μουσείο της Φλωρεντίας. Φέρει φαρέτρα στην πλάτη, ανοιχτό κράνος "Χαλκιδικού" τύπου και διακρίνεται να προσπαθεί να δέσει το “σκυθικού" τύπου τόξο του καθώς πατάει με το αριστερό του πόδι την μεγάλη “οπλιτικού" τύπου ασπίδα. Η ασπίδα του έχει έμβλημα το φύλο συκής, έμβλημα των Ροδίων της Kαμείρου.


Γ) Η συσχέτιση του "οπλίτη-τοξότη" με την πλοκή και την θεματική απεικόνιση του υπόλοιπου μνημείου μας δίνει ίσως επιπλέον στοιχεία για την αποκωδικοποίηση της ταυτότητάς του. Η αναπαράσταση της πολιορκίας η οποία απεικονίζεται στο μνημείο, ενισχύει το επιχείρημα της χρήσης της μεγάλης οπλιτικής ασπίδας, ειδικά για τις ανάγκες τις πολιορκίας. Εν αντιθέσει με τον συνήθη τρόπο πολέμου των συμβατικών τοξοτών που χρησιμοποιούν την τακτική γρήγορης πλήξης και απαγκίστρωσης ,ο συγκεκριμένος “οπλίτης-τοξότης” συμμετέχει σε μια μάχη η οποία διαδραματίζεται κοντά στα τείχη. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται να πλησιάζει  τα τείχη για να έχει καλύτερη στόχευση, αλλά παράλληλα να μην κινδυνεύει από τις βολές των αντιπάλων από τις επάλξεις των τειχών. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί εύκολα με την χρήση της μεγάλης οπλιτικής ασπίδας τόσο κατά την τόξευση ,όσο και κατά τον οπλισμό του βέλους  (γυρίζοντας την πλάτη του και αυτομάτως και την ασπίδα προς τον εχθρό) , κατά τα πρότυπα των μεγάλων Παδοβέζικων ασπίδων (pavice) των Βαλιστροφόρων του ύστερου Μεσαίωνα.

Δ) Βέβαια θα ήταν άστοχο να απoκλείσουμε και την περίπτωση της προπαγάνδας.  Κάτι όχι το σπάνιο στις απεικονίσεις στον Αρχαίο Ελληνικό κόσμο. Υπάρχει η πιθανότητα αυτός  ο μαχητής να  έπρεπε να αποτυπωθεί στην ανάγλυφη παράσταση για να αναδείξει μια ιδιαίτερη περίπτωση ηρωϊκού ατόμου που έδωσε την νίκη στον ηγέτη του ή ότι οι τοξότες είναι οι “πιστοί υπερασπιστές” του ηγεμόνα και γι’αυτό η οπλιτική ασπίδα παρουσιάζεται με την έννοια του συμβόλου. Παράλληλα  ο καλλιτέχνης με τον πολεμιστή αυτό θα ήθελε να δείξει την ευελιξία  και πολυσυνθετότητα των στρατών της εποχής, τονίζοντας προπαγανδιστικά και υπερβολικά ίσως την εξωτική σύνθεση του στρατού του ηγεμόνα, ενισχύοντας έτσι την φήμη και το κλέος του.






Παραπομπές:

(1) Ivantchik A.I.‘Scythian archers on archaic attic vases:Problems of interpretation”,p 213
(2) Το λεγόμενο “Μνημείο των Νηρηίδων”, αποτελεί ταφικό μνημείο της ύστερης Κλασσικής Περιόδου (390-380 π.Χ), από την Ξάνθο της Λυκίας το οποίο σήμερα εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο.Πήρε το όνομά του από τις Νηρηίδες, θαλάσσιες-νύμφες των οποίων τα αγάλματα ήταν τοποθετημένα  μεταξύ των στηλών του μνημειώδους τάφου. Χτίστηκε για τον Αρββένα, ηγεμόνα της Λυκίας. Το μνημείο αποτυπώνει μια εκτεταμένη σκηνή μάχης και  πολιορκίας. Το μνημείο έχει κατασκευαστικές  επιρροές απο τους μεγαλοπρεπείς ναούς της μητροπολιτικής Ελλάδος (Βάσσες,Ακρόπολη), αλλά με έντονα τα τοπικά στοιχεία. Για τις κατασκευαστικές επιρροές του μνημείου , περισσότερα εδώ: Lycian Relations with Persians and Greeks in the Fifth and Fourth Centuries Re-Examined ,William A. P. Childs , Anatolian Studies, Vol. 31 (1981), pp. 69-72
(3) First frieze, Block 860
(4) Second frieze, Βlock 872
(5) First frieze, Block 859
(6) Καμπούρης Μ., “Πολεμιστές της Αρχαίας Ελλάδας.Όπλα ,τακτικές, Οργάνωση, στην Κλασσική Ελλάδα”, Εκδόσεις Αλκάλιος (2008),σελ 147-148
(7) Anderson J.K. , Military theory and Practice in the age  of Xenophon, University of California Press (1970), p 36
(8) Second frieze, Βlock 869
(9) Bryce T. R., Lycian Apollo and the Authorship of the "Rhesus", The Classical Journal, Vol. 86, No. 2 (Dec., 1990 - Jan., 1991), pp. 144-149
(10) Brown E.L, In Search of Anatolian Apollo, Hesperia Supplements, Vol. 33, ΧΑΡΙΣ: Essays in Honor of Sara A. Immerwahr (2004),p 254
(11) Howard D.,Bronze age Military equipment,Pen and Sword Publishing (2011),pp112-113
(12) Ivantchik A.I.‘Scythian archers on archaic attic vases:Problems of interpretation”,p 213
(13) TLG,Thucydides Historiae, Book 3, Chapter 98, Section 1, line 3
(14) TLG,Arrianus Hist, Phil, Flavius, Alexandri Anabasis, Book 1,Chapter 8,Section 5,Line 4
(15) Καμπούρης Μ.,“Πολεμιστές της Αρχαίας Ελλάδας.Όπλα,τακτικές,Οργάνωση,στην Κλασσική Ελλάδα”,Εκδόσεις Αλκάλιος (2008),σελ 195
(16) Wees .H.V., Kings in Combat: Battles and Heroes in the Iliad, The Classical Quarterly, New Series, Vol. 38, No. 1 (1988), p 6
(17) Hind A., “It took a humiliating major defeat to convince the Spartans to adopt the bow and arrow”, The Military History Magazine ,Weider History Book Publishing, Issue June/August 2006, pp 12-13
(18) http://koryvantes.blogspot.gr/2013/03/battle-in-shade.html

ask2use.com: Δεν επιτρέπεται η αντιγραφή χωρίς άδεια